Bergson’un Süre Kuramının “Günden Geceye”, “Satıcının Ölümü”ve “Sırça Kümes” Oyunlarındaki Yansımaları

Elzem AKSU

Özet


Düşünce tarihi boyunca filozof ve düşünürler, zaman kavramını anlamaya ve açıklamaya çalışmışlardır. Ancak, geleneksel zaman anlayışı yirminci yüzyılın başında Fransız filozof Henri Bergson'un fikirleri yayımlayıncaya dek pek değişmemiş; zaman, kronometrik ve doğrusal olarak görülmüştür. Bergson, zamanı mekanla ölçerek geçmiş, şu an ve gelecek olmak üzere üç farklı bölüme ayıran filozofları eleştirmiş; geçmişin ve şimdiki zamanın birbirini takip eden apayrı iki oluş olmadığını savunmuştur. Bergson'a göre geçmiş ve şimdiki zaman birbiriyle iç içedir. Bergson'un geleneksel zaman anlayışına bu şekilde karşı gelmesi, Avrupa'da modern insanın kronolojik zamana olan güvenini sarsmış ve zamanın yarattığı illüzyonun yıkımına yol açmıştır. Daha sonra Bergson'un zaman üzerine fikirleri Amerika'ya ulaşmış ve oradaki düşünür ve yazarların zaman kavramını sorgulamasını sağlamıştır. Ayrıca bu yeni zaman algısı Amerika'da başka bir aldatmaca olan Amerikan Rüyası'nın da yıkılmasına katkıda bulunmuştur. Gelişim ve ilerleme fikriyle yakından ilişkili olduğundan Amerikan Rüyası ancak ve ancak doğrusal bir zaman dizisinde gerçekleşebilir, Bergson da böyle bir ardışıklığı kabul etmemektedir. Bu nedenle denilebilir ki Bergson'un süre kuramı doğrusal zaman görüşünün eksikliklerini ortaya dökerek bir yandan da Amerikan Rüyası'nın anlamsızlığına işaret etmektedir. Amerikan tiyatrosunun en başarılı örneklerinde Bergson'un süre kuramının izlerine rastlamak mümkündür. Dolayısı ile bu çalışmada Bergson'un süre kuramının Eugene O'Neill'ın Günden Geceye, Arthur Miller'ın Satıcının Ölümü ve Tennessee Williams'ın Sırça Kümes oyunlarındaki yansımalarını Mary Tyrone, Willy Loman ve Wingfield ailesinin üç üyesi olan Amanda, Tom ve Laura karakterleri üzerinden incelemek amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler


Zaman, Süre Kuramı, Amerikan Tiyatrosu, Amerikan Rüyası.

Referanslar


Al-Saji, A. (2007). The temporality of life: Merleau-Ponty, Bergson, and the immemorial past. The Southern Journal of Philosophy,45, 177-206. doi: 10.1111/j.2041-6962.2007.tb00048.x

Bergson, H. (1950). Time and free will. George Allen & Unwin Ltd. Retrieved from http://intersci.ss.uci.edu/wiki/eBooks/BOOKS/Bergson/Time%20and%20Free%20Will%20Bergson.pdf

Bergson, H. (2007). The creative mind. Dover Publications: New York. Retrieved from https://books.google.com.tr/books?id=mC0UG66MG98C&hl=tr&source=gbs_book_other_versions

Gex, S. (2010). Bergsonian memory and time in T.S. Eliot's beginning and end (master's thesis). California State University, Sacramento, The United States of America. Retrieved from https://csus-dspace.calstate.edu/bitstream/handle/10211.9/955/Shadi%20Gex%20M.A.pdf?sequenc

McMahon, S. (2013). Henri Bergson, duree reelle and high modernism (master's thesis). The University of Wales Trinity Saint David, Great Britain. Retrieved from http://repository.uwtsd.ac.uk/376/1/Sarah%20McMahon%20new.pdf

Messner, S. & Rosenfeld R. (2013). Crime and the american dream. Wadsworth Cengage Learning: Belmont, CA. Retrieved from https://books.google.com.tr/books?id=DaMKAAAAQBAJ&hl=tr&source=gbs_navlinks_s.

Miller, A. (1961). Death of a salesman. Penguin Books: Great Britain.

Moore, L. R. (2013). “Ravaged by time”: the effects of the past and future on the present in the glass menagerie. English Seminar Capstone Research Papers. 14, 2-28. Retrieved from http://digitalcommons.cedarville.edu/english_seminar_capstone/14.

O'Neill, E. (1989). Long day's journey into night. Yale University Press: London.

Randall, B. (2007). Modernism, daily time and everyday life. Cambridge University Press: Cambridge. Retrieved from http://libgen.io/book/index.php?md5=62C12AAFF28CAAEBA0FC54845D139F92

Restrepo, J. A. F. (2015). Durée and temporality: a defense of Bergson’s conception of time. Discusiones Filosóficas, 16(27), 49-61. doi: 10.17151/difil.2015.16.27.4

Salley, K. (2015). On duration and developing variation: the intersecting ideologies of Henri Bergson and Arnold Schoenberg. A Journal of the Society for Music Theory, 21(4), 1-19. Retrieved from http://www.mtosmt.org/issues/mto.15.21.4/mto.15.21.4.salley.pdf

Tapınç, M. (2014). Perception and time-experience in Merleau-Ponty and Bergson. Uludağ University Faculty of Arts and Sciences Journal of Philosophy, 23(23), 163-184. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/download/article-file/149797.

Williams, T. (2011). The glass menagerie. New Directions: New York.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.